କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ରାମାୟଣରେ ଏକ ବହୁତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଛଅ ମାସ ଶୋଇବା ଏବଂ ତା'ପରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଉଠିବା ଏବଂ ପୁଣି ଛଅ ମାସ ଶୋଇବାର ବରଦାନ ମିଳିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ବହୁତ କମ୍ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି ଯେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ'ଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପାରିବାରିକ ଜୀବନ କିପରି ଥିଲା, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ପୁଅ କିଏ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କ'ଣ ଘଟିଥିଲା। ତେଣୁ, ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା...
ରାମାୟଣରେ, ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କେବଳ ଶୋଇବା ପାଇଁ ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବହୁତ କମ୍ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି ଯେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ଧର୍ମର ଜଣେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ବିଦ୍ୱାନ ଥିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଋଷି ବୃଷଭ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ କୈକସୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ପାତ୍ର ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ କାନ, ପିଲାଦିନରୁ ବଡ଼ କାନ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ନାମ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ରଖାଯାଇଥିଲା। ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ହିରଣ୍ୟକ୍ଷ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ସାନ ଭାଇ, ଯିଏ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବରାହ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉଚ୍ଚତା ଛଅ ଶହ ଧନୁଷ ସହିତ ସମାନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଘନତା ଶହ ଶହ ଧନୁଷ ସହିତ ସମାନ ଥିଲା। କୁହାଯାଏ ଯେ ତାଙ୍କର ଆଖି ଗାଡ଼ିର ଚକ ପରି ବଡ଼ ଥିଲା।
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏତେ ପରିମାଣରେ ଖାଉଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଖାଦ୍ୟ ଅନେକ ସହରକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇ ପାରିବ। ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ଯଦି ସେ ଏପରି ଖାଇ ଚାଲିବେ, ତେବେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ମଣିଷ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସଂସାରରୁ ଲୋପ ପାଇଯିବେ। ତେଣୁ, ଯେତେବେଳେ ରାବଣ ଏବଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଜୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ, ମାତା ସରସ୍ୱତୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମନକୁ କଳୁଷିତ କରିଦେଲେ ଏବଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରାସନ ବଦଳରେ ନିନ୍ଦ୍ରାସନ ମାଗିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଭୁଲ ବୁଝିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ ହେବାର ସୁଯୋଗ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଜାଗ୍ରତ ହେବାର ସୁଯୋଗ ଦେଲେ କିନ୍ତୁ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଲେ ଯେ ଯଦି ସେ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଛଅ ମାସ ଶୋଇ ରହୁଥିଲେ, ଗୋଟିଏ ଦିନ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ପୁଣି ଶୋଇପଡ଼ୁଥିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ ଯେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବେଦ ଏବଂ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମର ଜ୍ଞାନ ଥିଲା। ସେ ଅତୀତ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଜ୍ଞାତା ଥିଲେ। ସେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଶୋଇ ରହୁଥିବାରୁ ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରରେ ଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ କାମ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳୁନଥିଲା। ରାକ୍ଷସ ସ୍ୱଭାବର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବହୁତ ସରଳ ସ୍ୱଭାବର ଥିଲେ। ଯଦି ସେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ। ନୂତନ ବିମାନ, ଯନ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ତିଆରି କରିବାରେ ତାଙ୍କର ବହୁତ ଆଗ୍ରହ ଥିଲା। ତେଣୁ, ସେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାରେ ବିତାଇ ଦେଉଥିଲେ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ପରିବାରର କ’ଣ ହେଲା? କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଭଗବାନ ରାମ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ଏବଂ ମାତା ସୀତା ହେଉଛନ୍ତି ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅବତାର। ତେଣୁ, ସେ ପ୍ରଥମେ ରାବଣଙ୍କୁ ବହୁତ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ରାଜି ହେଲେ ନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଗଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଭଗବାନ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳିବ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ତିନୋଟି ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ - ବଜ୍ରଜବାଳା, କର୍କଟି, ତଡିତମାଳା। ପ୍ରଥମ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନାମ କୁମ୍ଭ ଏବଂ ନିକୁମ୍ଭ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରୁ ନିକୁମ୍ଭ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ କୁବେରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅର ନାମ ଭୀମାସୁର ଥିଲା, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ପରେ ସେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇଥିଲେ। ତୃତୀୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁଅର ନାମ ମୂଳକାସୁର ଥିଲା, ଯାହାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ସୂଚନା ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ।
