ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ
ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧ — ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ
ଅବତାର ଚରିତ
ସୂତ ଉବାଚ
ସୂତ କହନ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତେ ।
ହରଷେ ମୁନିଙ୍କ ଅଗ୍ରତେ ॥
ଶୁଣ ସକଳ ମୁନିଜନେ ।
ହରିଚରିତ ସାବଧାନେ ॥
ସୃଷ୍ଟିର କାଳେ ସେ ମୁରାରି ।
ମହାପୁରୁଷ ରୂପ ଧରି ॥
ମହତ ଆଦି ଅଙ୍ଗେ ମିଶି ।
ବିରାଟ ରୂପେ ବ୍ରହ୍ମରାଶି ॥
କଳା ବହଇ ଷଡ଼ଦଶ ।
ଅନାଦି-ପରମ-ପୁରୁଷ ॥
ବୁଦ୍ଧି ଚେତନା ଅହଙ୍କାର ।
ମନ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ସମୀର ॥
ଅନଳ ଜଳ ବସୁମତୀ ।
ବୁଦ୍ଧି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଯାହା ଚିନ୍ତି ॥
ଜୀବ ପରମ ଏ ଷୋଡ଼ଶ ।
ଏ ଆଦି ସୃଷ୍ଟି ଉପଦେଶ ॥
ସେ ସୃଷ୍ଟିସର୍ଗ ଇଚ୍ଛା କରି ।
ଜଳେ ଯୋଗନିଦ୍ରା ବିସ୍ତାରି ॥
ତା ନାଭିକମଳୁ କମଳ ।
ପ୍ରକାଶି ଆଚ୍ଛାଦିଲା ଜଳ ॥
ବ୍ରହ୍ମା ହୋଇଲା ତହୁଁ ଜାତ ।
ଯେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ନାଥ ॥
ତାର ଶରୀରୁ ସୃଷ୍ଟ ଲୋକ ।
ବିସ୍ତାର ହୋଇଲା ଅନେକ ॥
ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ।
ଯାହା ଭିଆଣ ମାୟାକଳ୍ପ ॥
ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁର ଦ୍ୱାରେ ଭରି ।
ଯେ ରୂପ ଦେଖେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ॥
ସହସ୍ର ପାଦ ଉରୁ ଭୁଜ ।
ଶିର ବଦନ ନାସା ତେଜ ॥
ସହସ୍ର ଲୋଚନ ଶ୍ରବଣ ।
ବସନ କୁଳ ଭୂଷଣ ॥
ମଣି କଙ୍କଣ ଝଟକନ୍ତି ।
ଦିଶଇ ଅତି ରୂପ କାନ୍ତି ॥
ଏ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟେ ମାୟାଧର ।
କରଇ ଯେତେ ଅବତାର ॥
ତାହାଙ୍କ ମୂଳବୀଜ ଏହି ।
ଜଗତେ ବ୍ରହ୍ମା ସେ ବୋଲାଇ ॥
ଯାହାର ଅଂଶାଅଂଶ ବଳେ ।
ଗଗନ ପୃଥିବୀ ପାତାଳେ ॥
ଦେବ ମନୁଷ୍ୟ ପଶୁ ଆଦି ।
ନିଗମ ଗୋଚରେ ସମ୍ପାଦି ॥
ପ୍ରଥମେ କୁମାର ରୂପେ ସେ ।
ସୃଷ୍ଟି ଉଦୟ ଉପଦେଶେ ॥
ଦୁସ୍ତର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟବ୍ରତେ ।
ତପ ସାଧିଲା ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତେ ॥
ଦ୍ୱିତୀୟେ ସୃଷ୍ଟିର ଆଗମେ ।
ସାଧିଲା ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର ନାମେ ॥
ପୂର୍ବ ପ୍ରଳୟକାଳ ବେଳେ ।
ମହୀ ଯେ ଥିଲା ରସାତଳେ ॥
ତାର ଉଦ୍ଧାରେ ନରହରି ।
ତକ୍ଷଣେ କୋଳରୂପ ଧରି ॥
ଉଦ୍ଧରି ଜଳେ ବସାଇଲା ।
ବରାହକଳ୍ପ ବୋଲାଇଲା ॥
ତୃତୀୟେ ଋଷିସର୍ଗେ ହରି ।
ନାରଦ ମୁନି ରୂପ ଧରି ॥
କୃଷ୍ଣଭକତ ଜନହିତ ।
ନିଷ୍କାମ ଶାସ୍ତ୍ର କଲେ ଉକ୍ତ ॥
ଚତୁର୍ଥେ ଜନ୍ମ ଧର୍ମକଳା ।
ଦେବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟେ କର୍ମ କଲା ॥
ସେ ରୂପ ନର ନାରାୟଣ ।
ସୃଜିଲେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ ॥
ତପ ସାଧିଲେ ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତେ ।
ସୃଷ୍ଟିକଳ୍ପନା ଅଭିମତେ ॥
ପଞ୍ଚମେ ସିଦ୍ଧ ଅବତାରେ ।
ଜନ୍ମିଲେ କର୍ଦ୍ଦମର ଘରେ ॥
ନାମେ ସେ କପିଳ ବୋଲାଇ ।
ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ କହି ॥
ଷଷ୍ଠେ ସେ ଅତ୍ରିପୁତ୍ର ହୋଇ ।
ଅନସୂୟାଙ୍କ ମାତା ପାଇ ॥
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଆଦି ଦୈତ୍ୟଗଣେ ।
ଜ୍ଞାନ କହିଲେ ଜଣେ ଜଣେ ॥
ସପ୍ତମସର୍ଗେ ନରହରି ।
ଆକୂତି ଗର୍ଭେ ଅବତରି ॥
ଅନେକ ଜ୍ଞାନଶାସ୍ତ୍ର କଲେ ।
ସ୍ୱାୟମ୍ବୁ ମନ୍ୱନ୍ତ୍ର ପାଳିଲେ ॥
ଅଷ୍ଟମେ ନାଭିଗୃହେ ଜାତ ।
ଋଷଭ ମେରୁଦେବୀ ସୁତ ॥
ଅତି କଠୋର ତପ କଲେ ।
ଜ୍ଞାନୀଙ୍କି ପଥ ଦେଖାଇଲେ ॥
ନବମେ ପୃଥୁ ରୂପ ଧରି ।
ବଳେ ଦୁହିଁଲେ ବସୁନ୍ଧରୀ ॥
କ୍ଷୀରେ ଧରଣୀ କଲେ ସମ ।
ନାମ ବହିଲେ ଉଶମ ॥
ଦଶମେ ମତ୍ସ୍ୟରୂପ ହୋଇ ।
ନାବ ପ୍ରଳୟ ଜଳେ ବାହି ॥
ପ୍ରଳୟ ଜଳେ ବିହରିଲେ ।
ରବିର ବଂଶକୁ ରଖିଲେ ॥
ଏକାଦଶରେ ଚକ୍ରଧର ।
ଯେ ରୂପେ ଜନ ଉପକାର ॥
ଇନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଥେ ଦେବାସୁରେ ।
କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥିବାରେ ॥
କପଟେ କୂର୍ମ ରୂପ ହୋଇ ।
ମନ୍ଦରଗିରି ପୃଷ୍ଠେ ବହି ॥
ଦ୍ୱାଦଶସର୍ଗେ ବିଶ୍ୱକଳ୍ପେ ।
ଜନ୍ମିଲେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ରୂପେ ॥
ଅମୃତ କ୍ଷୀରାର୍ଣ୍ଣବୁ ଆଣି ।
ଦେବଙ୍କୁ ପିଆଇଲେ ପୁଣି ॥
ମୋହିନୀ ରୂପେ ତ୍ରୟୋଦଶେ ।
ଶଙ୍କର ମୋହେ କାମବଶେ ॥
ଚତୁରଦଶେ ସିଂହବପୁ ।
ବିଦାରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ॥
ବାମନ ରୂପେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶେ ।
ବଳିକି ଛଳିଲେ ବିଶ୍ୱାସେ ॥
ଷୋଡ଼ଶ ଅବତାରେ ହରି ।
ପରଶୁରାମ ରୂପ ଧରି ॥
ପିତାବଧରେ ଅହଙ୍କାରେ ।
ଧରଣୀ ଏକବିଂଶ ବାରେ ॥
ଭ୍ରମିଲେ ମହାକୋପାନଳେ ।
ରାଜାଙ୍କୁ ଧରି ବାହୁବଳେ ॥
ଦୁଷ୍ଟକ୍ଷତ୍ରିୟ କାଟି ମୁଣ୍ତ ।
ରୁଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣକରି କୁଣ୍ତ ॥
ତର୍ପଣ କଲେ ପିତୃଗଣେ ।
ତପେ ରହିଲେ ଘୋରବନେ ॥
ସପତଦଶେ ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟେ ।
ଜନ୍ମିଲେ ପରାଶର ବୀର୍ଯ୍ୟେ ॥
ନିଗମ ବୃକ୍ଷ ଥିଲା ଏକା ।
ବିଚାରି କଲେ ଶତେଶାଖା ॥
ପ୍ରାଣୀଙ୍କି ଦେଖି ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ।
ଯେ ଧର୍ମ ସଂସାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ॥
ସେ ପୁଣି ଦିବାକର-ବଂଶେ ।
ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଅଷ୍ଟାଦଶେ ॥
ଜଳଧି ବାନ୍ଧି ସୀତା ଛଳେ ।
ଲଙ୍କା ଧ୍ୱଂସିଲେ ଭୁଜବଳେ ॥
ରାବଣ ମାରି ଦେବରାଜ ।
ଭଲେ ସମ୍ପାଦି ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ॥
ଊନବିଂଶତି ରୂପେ ହରି ।
ଯାଦବବଂଶେ ଅବତରି ॥
କୃଷ୍ଣ ସ୍ୱରୂପେ ରାମ ତୁଲେ ।
ଅବନୀ ଭାରା ଉଶ୍ୱାସିଲେ ॥
କଳି ଆଗମେ ଭାବଗ୍ରାହୀ ।
ପାଷା-ଜନ-ମନ ମୋହି ॥
ବୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ଅବତାରେ ।
ଜନ୍ମିବେ କୀକଟ ନଗରେ ॥
ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟେ ଭଗବାନ ।
ମୋହିବେ ଅସୁରଙ୍କ ମନ ॥
ଏମନ୍ତେ ଜନ୍ମ ଏକବିଂଶ ।
ସୁଜନ ହିତେ ହୃଷୀକେଶ ॥
ସେ ପୁଣି କଳିଯୁଗ ଅନ୍ତେ ।
ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ ଜଗତେ ॥
ନିର୍ଦ୍ଦୟ-ହୃଦେ ପ୍ରଜାମାରି ।
ଧନ ଜୀବନ ନ୍ୟନ୍ତି ହରି ॥
ସେ କାଳେ ବିଷ୍ଣୁଯଶା ଘରେ ।
ଜନ୍ମିବେ କଳ୍କି-ଅବତାରେ ॥
ମନହୁଁ ବେଗ ବଳବନ୍ତ ।
ଅଶ୍ୱ ଆରୋହି ଜଗନ୍ନାଥ ॥
ସୁନନ୍ଦ-ଖଡ୍ଗ କରେ ଧରି ।
ଦୁଷ୍ଟରାଜାଙ୍କୁ ବେଗେ ମାରି ॥
ଅଳପ ରାଜା-ଜନ-ଦେଶ ।
ଦୟାରେ କରିଣ ଆଶ୍ୱାସ ॥
ସେ ସତ୍ୟନିଧି ମାୟାଧର ।
ଅଶେଷ କରେ ଅବତାର ॥
ଯଥା ଜୀମୂତ ବୃଷ୍ଟି ଜଳେ ।
ସହସ୍ର ନଦୀ ମହୀତଳେ ॥
ଋଷି ଦେବତା ମନୁରାଜା ।
ଯେ ମନୁ ପୁତ୍ରେ ମହାତେଜା ॥
ଏ ଆଦି ଯେତେ ପ୍ରଜାପତି ।
କୃଷ୍ଣର ଅଂଶେ ଜାତ ହୋନ୍ତି ॥
କେ ଅଂଶ କେବା କଳା ହୋଇ ।
ବିଭୂତି ଗୁଣେ କେ ଜନ୍ମଇ ॥
ସକଳ ଅବତାର ସାର ।
କି ଅବା ଦେବା ପଟାନ୍ତର ॥
ନୀଳ ଜୀମୂତ ଚକ୍ରଧର ।
ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅବତାର ॥
ଏମନ୍ତେ ନାନାରୂପ ଧରି ।
ସଂସାରେ ରମେ ନରହରି ॥
ଦୁଷ୍ଟର ତେଜ ତେଜେ ହରି ।
ସଂସାରେ ଖେଳଇ ମୁରାରି ॥
କୃଷ୍ଣର ଜନ୍ମ-କର୍ମ ବାଣୀ ।
ଯେ ଏହା କର୍ଣ୍ଣପଥେ ଶୁଣି ॥
ରାତ୍ର ଦିବସ ମଧ୍ୟେ ଯେବେ ।
କାଳ ବଞ୍ଚଇ କୃଷ୍ଣଭାବେ ॥
ସେ ଦୁଃଖ-ସଙ୍କଟୁ ତରନ୍ତି ।
ଜନ୍ମ ମରଣେ ନାହିଁ ଭ୍ରାନ୍ତି ॥
ଏମନ୍ତେ ନାନାରୂପ ଯେତେ ।
ବିଷ୍ଣୁ ଧରନ୍ତି ଏ ଜଗତେ ॥
ସ୍ୱଭାବେ ରୂପ ଯାର ନାହିଁ ।
ନିର୍ଲେପ ନିରଞ୍ଜନ ସେହି ॥
ମାୟାର ଗୁଣେ ବିରଚିତ ।
ମହତ ଆଦିରୁ ସମ୍ଭୂତ ॥
ଯେମନ୍ତେ ମେଘ ଶୂନ୍ୟେ ଥାନ୍ତି ।
ପବନ ବଳେ ସେ ଉଡ଼ନ୍ତି ॥
ପାର୍ଥିବ ରେଣୁଏ ଯେମନ୍ତେ ।
ଉଡ଼ନ୍ତି ପବନ ବିଘାତେ ॥
ଆକାଶ ଧୂସର ଦିଶଇ ।
ନାନା ବର୍ଣ୍ଣରେ ଆଭାସଇ ॥
ତାହାକୁ ଦୃଷ୍ଟିଭେଦେ ଦେଖି ।
ଯେ ସତ୍ୟ ପ୍ରାୟେ ଉପଲକ୍ଷି ॥
ସେ ରୂପେ ଆତ୍ମାରେ ଶରୀର ।
କଳ୍ପନା କରନ୍ତି ଯେ ନର ॥
ତାହାଙ୍କୁ ବୋଲି ଜ୍ଞାନହୀନ ।
ଏବେ ହୋ ମୁନିଗଣେ ଶୁଣ ॥
ସ୍ୱଭାବେ ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁ ନୋହେ ।
ଗୁଣ ଆବୋରି ଦେହ ବହେ ॥
ଏଣୁ ସେ ଜୀବ ରୂପ ବହି ।
ଜନ୍ମ-ମରଣ ପଥେ ଥାଇ ॥
ସମ ଅସମ ରୂପ ଯେତେ ।
ସମ୍ଭବେ ବିଷ୍ଣୁ-ମାୟା-ଗ୍ରସ୍ତେ ॥
ଆତ୍ମାରେ କଳ୍ପିତ ଈଶ୍ୱର ।
ଏ ତତ୍ତ୍ୱେ ବ୍ରହ୍ମର ବିଚାର ॥
ମାୟା ମିଶ୍ରିତ ମତି ଯେବେ ।
ନିରସ୍ତ ହୋଇ ଜ୍ଞାନ ଭାବେ ॥
ତେବେ ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମା ଦେଖି ।
ନିର୍ମଳ ମହିମା ନିରେଖି ॥
ଏ ମାୟା ଈଶ୍ୱରୁ ପ୍ରକାଶ ।
ଯେବେ ସେ ହୁଅଇ ବିନାଶ ॥
ପରମାନନ୍ଦ ରୂପେ ଚିତ୍ତ ।
ତେବେ ସେ ହୁଅଇ ଭାବିତ ॥
ତହୁଁ ସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ।
ଜାଣଇ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀଜନ ॥
ଏମନ୍ତେ ଜନ୍ମକର୍ମ ଯେତେ ।
ବିଚାର କରି ବେଦପଥେ ॥
ବୋଲନ୍ତି ଯେତେ ମୁନିଜନେ ।
ଏ ତ ନ ଘଟେ ଅନୁମାନେ ॥
ସ୍ୱଭାବେ ଯାର ଜନ୍ମ ନାହିଁ ।
ବିଚାର କରିବ ତା କେହି ॥
ଅମୋଘ-ଲୀଳା ନରହରି ।
ଆତ୍ମାରେ ବିଶ୍ୱମାୟା କରି ॥
ବ୍ରହ୍ମା ସୃଜଇ ପାଳଇ ।
ଅନ୍ତେ ଆପଣେ ସଂହାରଇ ॥
ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟେ ଆତ୍ମତନ୍ତ୍ରେ ।
ଷଡ଼୍ ବର୍ଗେ ଭୋଗ କରେ ନିତ୍ୟେ ॥
ଏଣୁ ଈଶ୍ୱର ସେ ବୋଲାଇ ।
କିବା ଉପମା ଦେବି ମୁହିଁ ॥
ଈଶ୍ୱର-ଲୀଳା-କର୍ମ ଯେତେ ।
କେ ଜାଣି ପାରେ ତର୍କମତେ ॥
ଏହାର ଅଛି ଯେତେ ନାମ ।
ସ୍ୱଭାବେ ଯେତେ ଗୁଣଗ୍ରାମ ॥
୧୧୫. ଅଜ୍ଞାନେ କେ ଜାଣିବ ତାହା ।
ଦୁରଧିଗମ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ମାୟା ॥
ନଟ ଯେସନେ ମାୟା କରି ।
ମୋହଇ କୁହୁକ ବିସ୍ତାରି ॥
ସେ ଚକ୍ର ପାଣିର ଚରିତ ।
କେ ଜାଣି ପାରେ ତ୍ରିଜଗତ ॥
ଏ କାଳଚକ୍ର ଯାର ହସ୍ତେ ।
କେ ଯାଇ ପାରେ ତାର ପଥେ ॥
ସେ ହରି ପାଦପଦ୍ମଗନ୍ଧ ।
ଯେ ନିତ୍ୟେ ପିବେ ମକରନ୍ଦ ॥
ଧନ୍ୟ ଜୀବନ ତାହାଙ୍କର ।
ଯେ ହରିଚରଣେ କିଙ୍କର ॥
ସର୍ବ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମଭାବେ ।
ଭଜନ୍ତି ନିତ୍ୟେ ବାସୁଦେବେ ॥
ଏମନ୍ତ ଭାବେ ଯେ ଭଜଇ ।
ଏ ମାୟା ତାକୁ ନ ଲାଗଇ ॥
ଏ ଯେ ପୁରାଣ ଭାଗବତ ।
ନିର୍ମଳପଦ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ॥
କୃଷ୍ଣଚରିତ ପରଶଂସି ।
ପ୍ରକାଶ କଲେ ବ୍ରହ୍ମଋଷି ॥
ଜୀବର ମୋକ୍ଷଫଳ ଅର୍ଥେ ।
ଧନ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଏ ଜଗତେ ॥
ସର୍ବ-ନିଗମ ଇତିହାସେ ।
ସାର ଉଦ୍ଧାରି ମନତୋଷେ ॥
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟେ ବର ।
ଯେ ଶୁକରୂପେ ଅବତାର ॥
ତାହାଙ୍କୁ ଭାଗବତ ଦୀକ୍ଷା ।
ଦେଇ କହିଲେ ଆତ୍ମଶିକ୍ଷା ॥
ସେ ପୁଣି ପରୀକ୍ଷିତ ଆଗେ ।
କହିଲେ ଆତ୍ମ-ଅନୁରାଗେ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାପେ ସେ ବିକଳେ ।
ନିବାସ କରି ଗଙ୍ଗାକୂଳେ ॥
ପରମ-ଋଷି ମେଳେ ଥାଇ ।
କୃଷ୍ଣଚରଣେ ମନ ଦେଇ ॥
ଏ ଭାଗବତ-ରସ ଶୁଣି ।
ତରିଲା ଭବ-ତରଙ୍ଗିଣୀ ॥
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗଲେ ନିଜଧାମ ।
ସଙ୍ଗତେ ଘେନି ଜ୍ଞାନ ଧର୍ମ ॥
ଏ କଳିଯୁଗେ ଯେତେ ନରେ ।
ପଡ଼ିବେ ମାୟା ଅନ୍ଧକାରେ ॥
ତାହାଙ୍କୁ ତପନ ଉଦିତ ।
ହୋଇବ ଭାବେ ଭାଗବତ ॥
ରାଜା ସଙ୍ଗତେ ଗଙ୍ଗାତଟେ ।
ଅନେକ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟେ ॥
ଏ ଭାଗବତ ତତ୍ତ୍ୱବାଣୀ ।
ଶୁକମୁନିଙ୍କ ମୁଖୁ ଶୁଣି ॥
ଜାଣିଲି ଶୁକ ଅନୁରାଗେ ।
ଏବେ କହିବା ତୁମ୍ଭ ଆଗେ ॥
ଏ ଭାବେ ଚିନ୍ତି ନରହରି ।
ଘୋର ସଂସାରୁ ଯିବା ତରି ॥
ବୋଲଇ ଦାସ ଜଗନ୍ନାଥ ।
ସୁଜନ-ହିତେ ଭାଗବତ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ ସଂହିତାୟାଂ ପ୍ରଥମସ୍କନ୍ଧେ ନୈମିଷୀୟୋପାଖ୍ୟାନେ ତୃତୀୟୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥
ଜୟ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ
